Cerkiew greckokatolicka w Bartnem

Cerkiew greckokatolicka pw. św. Kosmy i Damiana w Bartnem

Położenie

Cerkiew greckokatolicka w Bartnem, znajduje się za cmentarzem parafialnym i jest najcenniejszym zabytkiem Bartnego.

Bartne to wieś położona w szerokiej dolinie potoku tej samej nazwie. Pierwsza wzmianka o istnieniu wsi pochodzi z 1595 roku. W 1650 roku wioska otrzymała dokument lokacyjny, podobno własnoręcznie podpisany przez króla Jana Kazimierza. Dokument ten zaginął w 1934 roku. Po I rozbiorze wieś wraz z całym starostwem nabył ostatni starosta biecki Wilhelm Siemieński. Wieś pozostawała w własności rodziny do roku 1845, kiedy to przeszło w posiadanie Józefa Adama Lewickiego herbu Rogala jako wiano jego żony Marii Siemieńskiej. Lewicki sprzedał wieś kilkanaście lat później Augustowi Sterneggowi.

W końcu XIX wieku wieś należała do Walewskiego, a po zniesieniu pańszczyzny w rękach rodziny pozostał młyn wodny.

Podczas ofensywy gorlickiej w 1916 roku trwały we wsi zaciekłe walki w których zginęło wielu żołnierzy, głównie armii rosyjskiej.

W 1945 roku wyjechała na sowiecką Ukrainę część mieszkańców. W czerwcu 1947 wysiedlono prawie całą ludność Bartnego.

Bartne było znane z kamieniarstwa. O uprawianiu tego rzemiosła wzmiankowano już w XVII wieku, natomiast na przełomie XIX i XX wieku wieś stała się niekwestionowaną stolicą łemkowskiego kamieniarstwa.

Historia

Cerkiew greckokatolicką w Bartnem wybudowano w 1842 roku na miejscu poprzedniej świątyni. Wieża jest wcześniejsza, przypuszcza się że pochodzi z końca XVIII wieku. Odnowiono ją starannie na koszt państwa w latach 1968 - 70, odtwarzając m.in. wielobarwne malowanie niektórych elementów zewnętrznych.

Obecnie jest to obiekt muzealny, mieści się w nim filia Muzeum “Dwory Gładyszów i Karwacjanów”. Nie odprawia się w niej nabożeństw.

Architektura.

Cerkiew greckokatolicka w Bartnem to typowa cerkiew zachodniołemkowska, orientowana, zrębowa, trójdzielna, z wieżą prawdopodobnie starszą od reszty świątyni, konstrukcji słupowo - ramowej zwieńczonej pozorną iglicą, słupy nośne ujmują węższy babiniec, dookoła znajduje się zachata. Hełm wieży jest kopulasty, z pozorną latarnią. Dachy nad prezbiterium i nawą namiotowe, łamane. Nad babińcem dach jest dwuspadowy. Zwieńczenia dachów zdobią pozorne latarniowe wieżyczki.

Cerkiew otacza drewniane ogrodzenie kryte gontem, brama wejściowa nakryta jest gontowym daszkiem, oraz baniastym hełmem z łacińskim krzyżem nad półksiężycem.

Wnętrze/wyposażenie

We wnętrzu znajduje się ikonostas barokowy z XVIII wieku z ikonami namiestniczymi pochodzącymi najprawdopodobniej z XVIII wieku. Na miejscu ikony chramowej, zamiast patronów świątyni znajduje się ikona z Archaniołem Michałem. Godny uwagi jest także rokokowy ołtarz boczny z Ukrzyżowaniem pochodzący z 1797 roku. Można yu zobaczyć także XVIII - wieczną ikonę Matki Boskiej z Dzieciątkiem i Chrystusa.

W cerkwi składowane są elementy z nieistniejących już cerkwi np. odrzwia z cerkwi z Nieznajowej. Sporą kolekcję stanowią wyroby miejscowych kamieniarzy, a ciekawą ekspozycją są zdjęcia dokumentujące etapy renowacji.

Co można zobaczyć

Na stoku powyżej cerkwi greckokatolickiej znajduje się cmentarz żołnierski nr. 64 z okresu I wojny światowej, projektu Hansa Mayra. Na cmentarzu wiejskim zobaczyć można wiele kamiennych krzyży, wśród nich 4 - metrowy tzw. krzyż gromadzki, upamiętniający założenie cmentarza w 1877 roku. We wsi znajduje się także cerkiew prawosławna, tuż obok końcowego przystanku autobusowego. Natomiast 300 metrów od niej, nad brzegiem potoku, stoi pamiątkowy krzyż z 1933 roku, poświęcony ofiarom Thalerhofu - obozu internowania działającego w Thalerhof koło Grazu od 4 września 1914r do końca 1917r.

W Bartnem znajduje się także miejsce po dawnym cmentarzu cholerycznym założonym w 1873 roku, jedyną pamiątką po nim jest stojący w zaroślach krzyż fundacji Teofila Pełesza z 1896 roku.

Od Bacówki PTTK Bartnem można wyruszyć szlakami znakowanymi w pasmo Magury Wątkowskiej, oraz do Wołowca i Banicy. Dolną część wsi przecina żółty szlak stanowiący najkrótsze dojście na Kornuty, a w przeciwnym kierunku w masyw Magurycza i Dziamery.

Go to top