Cerkiew prawosławna w Bartnem

Cerkiew prawosławna pw św. Kosmy i Damiana w Bartnem

Położenie

Cerkiew prawosławna w Bartnem stoi w środkowej części wsi, tuż przy końcowym przystanku autobusowym, 2,5 km. od schroniska PTTK.

Bartne to wieś położona w szerokiej dolinie potoku tej samej nazwie. Pierwsza wzmianka o istnieniu wsi pochodzi z 1595 roku. W 1650 roku wioska otrzymała dokument lokacyjny, podobno własnoręcznie podpisany przez króla Jana Kazimierza. Dokument ten zaginął w 1934 roku. Po I rozbiorze wieś wraz z całym starostwem nabył ostatni starosta biecki Wilhelm Siemieński. Wieś pozostawała w własności rodziny do roku 1845, kiedy to przeszło w posiadanie Józefa Adama Lewickiego herbu Rogala jako wiano jego żony Marii Siemieńskiej. Lewicki sprzedał wieś kilkanaście lat później Augustowi Sterneggowi.

W końcu XIX wieku wieś należała do Walewskiego, a po zniesieniu pańszczyzny w rękach rodziny pozostał młyn wodny.

Podczas ofensywy gorlickiej w 1916 roku trwały we wsi zaciekłe walki. Zginęło wielu żołnierzy, głównie rosyjskiej armii.

W 1945 roku wyjechała na sowiecką Ukrainę część mieszkańców. W czerwcu 1947 wysiedlono prawie całą ludność Bartnego.

Bartne było znane z kamieniarstwa. O uprawianiu tego rzemiosła wzmiankowano już w XVII wieku, natomiast na przełomie XIX i XX wieku wieś stała się niekwestionowaną stolicą łemkowskiego kamieniarstwa.

Historia

Cerkiew prawosławną w Bartnem zbudowano w latach 1928 - 30, po przejściu większości mieszkańców na prawosławie. Masowa zmiana wiary spowodowana była zatargiem mieszkańców z księdzem greckokatolickim, Włodzimierzem Kałużniackim.

Po wysiedleniu miejscowej ludności cerkiew popadła w ruinę i wykorzystywano ją jako stajnię dla owiec i bydła. Przywrócenie funkcjonującej do dziś parochii prawosławnej nastąpiło w 1958 roku, a gruntowny remont remont świątyni przeprowadzono w latach 1968 - 69.

Architektura

Cerkiew jest zrębowa, trójdzielna, ale bez zachowania wyraźnego stylu, bezwieżowa. Dachy są kryte blachą miedzianą, na kalenicach wznoszą się ośmioboczne wieżyczki, największa posiada kopułę nad nawą. Wszystkie zwieńczone są pozornymi latarniami i małymi cebulkami.

Obecnie ściany cerkwi są oszalowane deskami ułożonymi pionowo w naturalnym kolorze drewna.

Wnętrze jest nakryte płaskimi stropami pomalowanymi na niebiesko.

Wnętrze/wyposażenie

Ikonostas przywieziono w latach 30 - tych z rozebranych cerkwi na Chełmszczyźnie, ale podczas wysiedleń w 1947 został wywieziony na ziemie zachodnie i pozostały po nim tylko carskie wrota oraz przedstawienie Ostatniej Wieczerzy.

Dzisiejszy ikonostas skomponowany jest ze współczesnych ikon. Na parapecie chóru umieszczono 12 owalnych ikon proroków pochodzących z rozebranej cerkwi w Świerzowej Ruskiej. Mniejszy z kryształowych żyrandoli - pająków został przeniesiony z bartnianańskiej cerkwi greckokatolickiej.

Przy północnej ścianie nawy znajduje się ołtarz boczny z wizerunkiem Matki Boskiej z Dzieciątkiem.

Co można zobaczyć

Znajdującą się za cmentarzem parafialnym cerkiew greckokatolicką z 1842 roku, w której znajduje się filia muzeum “Dwory Gładyszów i Karwacjanów”. Na stoku powyżej cerkwi znajduje się cmentarz żołnierski nr. 64 z okresu I wojny światowej, projektu Hansa Mayra. Na cmentarzu wiejskim zobaczyć można wiele kamiennych krzyży, wśród nich 4 - metrowy tzw. krzyż gromadzki, upamiętniający założenie cmentarza w 1877 roku. Natomiast 300 metrów od cerkwi prawosławnej, nad brzegiem potoku, stoi pamiątkowy krzyż z 1933 roku, poświęcony ofiarom Thalerhofu - obozu internowania działającego w Thalerhof koło Grazu od 4 września 1914r do końca 1917r.

We wsi znajduje się także miejsce po dawnym cmentarzu cholerycznym założonym w 1873 roku, jedyną pamiątką po nim jest stojący w zaroślach krzyż fundacji Teofila Pełesza z 1896 roku.

Od schroniska w Bartnem można wyruszyć szlakami znakowanymi w pasmo Magury Wątkowskiej, oraz do Wołowca i Banicy. Dolną część wsi przecina żółty szlak stanowiący najkrótsze dojście na Kornuty, a w przeciwnym kierunku w masyw Magurycza i Dziamery.

Go to top