Cerkiew w Bałuciance

Cerkiew greckokatolicka pw. Zaśnięcia Przenajświętszej Bogurodzicy w Bałuciance (obecnie filialny kościół rzymskokatolicki pw. Zaśnięcia Matki Bożej)

Położenie

Cerkiew w Bałuciance położona jest w górze wsi,niedaleko szkoły. Sama zaś wieś znajduje się 4 km na południowy - zachód od Rymanowa Zdroju, nad potokiem o tej samej nazwie.

Bałuciankę lokowano w prawie wołoskim w 1470 roku, w dobrach Sienieńskich, ówczesnych właścicielach klucza rymanowskiego. W XIX wieku właścicielem dóbr była rodzina Potockich. która tworzyła w Bałuciance “szkołę” nauczającą stolarstwa i rzeźbiarstwa, które uprawiają i dzisiaj mieszkańcy wsi.

Historia

Cerkiew wybudowana w Bałuciance to dawna cerkiew greckokatolicka. Nie jest znana data jej powstania, uważa się jednak świątynię za jedną z najstarszych na Łemkowszczyźnie. Prawdopodobnie wzniesioną ją w XVII wieku. W dokumentach opisujących wizytację dziekana w 1761 roku znajdują się zapisy o tym, że była to cerkiew bardzo uboga. Z zapisów z XVIII wynika iż korzystali z niej grekokatolicy, oraz mieszkający we wsi rzymscy katolicy.

W XIX wieku przeszła dwa gruntowne remonty, bardzo zmieniające jej wygląd. Jeden w 1820 roku, drugi w 1899. To wtedy zlikwidowano izbicę wieży, oraz zmieniono poszycie dachu z gontu na blachę.

Od 1946 roku cerkiew służyła jako rzymskokatolicki kościół pw. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny. Po wybudowaniu we wsi nowego kościoła została opuszczona i niszczała. W 2009 roku rozpoczęto remont świątyni.

Dziś

Remont cerkwi w Bałuciance rozpoczęto w 2009 roku, od podniesienia cerkwi do góry, wykopaniu fundamentów, oraz wykonaniu kamiennej podmurówki. Następnie w kolejnych latach odbudowa polegała na: na rozbiórce pokrycia ścian z blachy i desek, wymianie zniszczonych elementów konstrukcji wieży, oraz jej rekonstrukcji, wymianie zniszczonych elementów dachu, wykonanie rekonstrukcji izbicy, odtworzenie stolarki okiennej wieży, pokrycie dachu i ścian gontem, wykonanie szalowania ścian deskami, impregnacja całej powierzchni ścian i dachu, raz konserwacja krzyża.

Odnowioną świątynię można już podziwiać w całej okazałości.

Architektura

Cerkiew jest trójdzielna, zrębowa, orientowana, drewniana, pionowo oszalowana deskami. Sanktuarium i nawa kryte są łamanymi dachami czterospadowymi z pseudolatarniami, oraz małymi makowicami. Dachy kryte, a ściany wieży obite gontem. Wewnątrz w nawie i sanktuarium wykonano wielopolowe sklepienia zrębowe, ośmioboczne ze zrębowymi łącznikami. W nawie zachował się częściowo gzyms zdobiony rzeźbionym ornamentem.

Obok świątyni znajduje się parawanowa dzwonnica w której kiedyś znajdowały się trzy dzwony. Jeden został wywieziony przez Niemców, drugi zabrali wyjeżdżający Łemkowie, trzeci zaginął.

Cerkiew otoczona jest murkiem z łamanego kamienia.

Wnętrze/wyposażenie

Nad wyposażeniem cerkwi wciąż pracuje zespół konserwatorów.

Odrestaurowany ikonostas składa się z dwóch historycznych części, jedna pochodzi z XVII wieku, to strefa górna, rząd proroków i główna ikona Deesis, oraz z drugiej pochodzącej z XVIII wieku.

Jednym z ciekawszych obrazów jest XIX - wieczny obraz ludowy przedstawiający Chrystusa Kobylańskiego, malowany na wzór toczonego kultem obrazu z Kobylanki niedaleko Gorlic. Oprawiony jest w piękną, rzeźbioną ramę którą podobnie jak ołtarz soborowy, lichtarze, krzyż, wykonał miejscowy rzeźbiarz - Antoni Barć.

Wciąż na renowację oczekuje ołtarz, pochodzący z 1783 roku, mający w zwieńczeniu Trójcę Świętą , a w polu głównym obraz Matki Boskiej Niepokalanie poczętej, służący niegdyś jako zasłona dla ikony Zaśnięcia Matki Bożej. Ikona ta została skradziona, ale udało się ją odzyskać, umieszczono ją na ścianie świątyni. Drugą ze skradzionych ikon, Matkę Boską z Dzieciątkiem konserwatorzy zamierzają odtworzyć.

Część z ikon z cerkwi w Bałuciance znajduje się w Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku, w tym ikona Złożenie do grobu z 1743 roku, oraz przedstawienie św. Kosmy i Damiana z XVII wieku. Również w tym muzeum można zobaczyć bardzo cenne carskie wrota datowane na XV wiek. Są to wrota ażurowe, z medalionami, na ich ościeżach znajdują się malowidła: śś. Bazyli Wlk. i Jan Chryzostom.

Co można zobaczyć

Na zachód od cerkwi położony jest cmentarz. Znajdują się tutaj kamienne krzyże, prawdopodobnie wykonane przez miejscowych kamieniarzy. Cechuje je bardzo prosta forma i mała ilość szczegółów. Najstarszy datowany nagrobek pochodzi z 1884 roku.

Niedaleko cerkwi znajduje się studnia wybudowana w 1925 roku na upamiętnienie pierwszej wojny światowej.

Drogą prowadzącą od cerkwi w Bałuciance dotrzeć można na poprzeczny grzbiet Przymiarek. Rozpościera się stąd piękny widok na okolicę: od Cergowej, poprzez Piotrusia, Przełęcz Szklarską, Kamień do masywu Jawornika. Grzbietem Przymiarek przebiega zielony szlak z Rymanowa do Iwonicza. Za grzbietem Przymiarek znajduje się niewielka dolina, jest to miejsce po nieistniejącej wsi Wólka.

Go to top