Cerkiew w Banicy

Cerkiew greckokatolicka pw. św Kosmy i Damiana w Banicy (obecnie kościół rzymskokatolicki pod tym samym wezwaniem)

Położenie

Cerkiew w Banicy znajduje się w centrum wsi przy głównej drodze. Sama wieś położona jest nad potokiem Banica, dopływem Białej Dunajcowej, niedaleko Izb.

Przywilej lokacyjny Banicy wydał w 1574 roku bp. Franciszek Krasiński Iwanowi, synowi Jaśka z pobliskiej Śnietnicy. Do rozbiorów wieś wchodziła w skład “państwa muszyńskiego” biskupów krakowskich, uchodziła w nim za jedną z najuboższych. Po 1947 roku zasiedlili ją polscy osadnicy, głównie z Podhala i Sądecczyzny.

Historia

Obecna cerkiew jest już czwartą świątynią wybudowaną w Banicy. Pierwsza pochodząca z XVI wieku spłonęła w 1659, druga uległa zniszczeniu zaraz po wybudowaniu, trzecia powstała w 1690 roku. Czwarta, obecna zastąpiła trzecią prawdopodobnie około 1797 roku. Gruntownie przebudowana została w 1898 roku, poprzez powiększenie nawy i połączenie jej z poszerzonym babińcem. Zmieniono wtedy także kształt dachu nad nawą. W XX wieku kilkukrotnie przebudowywana, w 1947 roku po “Akcji Wisła” zaczęto ją użytkować jako kościół rzymskokatolicki.

Od 1983 roku proboszczem w Banicy był ks. Mieczysław Czekaj, zasłużony opiekun zabytków, dzięki staraniom którego dokonano wielu renowacji cerkwi łemkowskich. Również cerkiew w Banicy została odnowiona, przywrócono gontowe pokrycie ścian. Dokonano odkrycia bardzo wartościowej ikony Deesis - Chrystusa Tronującego z I poł. XVII wieku, która pełniła rolę obicia mensy ołtarzowej.

Architektura

Cerkiew w Banicy w przeciwieństwie do wielu innych świątyń łemkowskich nie jest cerkwią orientowaną. Prezbiterium jest zwrócone w kierunku południowym. Drewniana, wzniesiona na konstrukcji zrębowej. Na północy wieża z nadwieszaną izbicą, o ścianach pochyłych i konstrukcji słupowej usytuowana jest w przedłużeniu obecnej nawy połączonej z babińcem. Nawa pokryta jest dachem kalenicowym, trójpołaciowym, a prezbiterium dachem namiotowym. Latarnie i makowice nad wszystkimi częściami są jednakowej wielkości i pokryte blachą.

Wnętrze nakryte jest stropami płaskimi.

Cerkiew otoczona jest kamiennym murkiem z wkomponowaną w niego bramką - dzwonnicą, nakrytą dachem namiotowym z cebulastym zwieńczeniem.

Wnętrze/wyposażenie

Ikonostas został wykonany w 1787 roku, chociaż znajdują się w nim i starsze ikony, na zachodniej części nawy znajduje się ikona św. Michała Archanioła z 1702 roku, ze skrzydłami wrót carskich wyjętych z obecnego ikonostasu. Na wschodniej ścianie nawy wiszą cztery ikony pochodzące z XVI/XVII wieku, które pochodzą z pierwszej cerkwi jaką wybudowano w Banicy. W nawie znajdują się jeszcze dwa ołtarze boczne z elementami snycerki barokowej, z XIX - wiecznym obrazem Wniebowzięcia Matki Bożej, oraz współczesnym Matki Boskiej Częstochowskiej.

W dzwonnicy zawieszone są dwa dzwony odlane w Odlewni dzwonów Felczyńscy w Przemyślu w 1986 roku, noszą imiona: Maryja, oraz Kosma i Damian.

Co można zobaczyć

Przez Banicę przebiega Główny Szlak Beskidzki (szlak czerwony), na uwagę zasługuje nieoznakowana trasa od Izb do Bielicznej gdzie znajduje się maleńka, godna uwagi cerkiew w Bielicznej.

Go to top