Cerkiew w Hańczowej

Cerkiew prawosławna pw. Opieki Bogurodzicy w Hańczowej (dawna cerkiew greckokatolicka pod tym samym wezwaniem)

Położenie

Cerkiew w Hańczowej usytuowana jest w dolnej część wsi, jadąc od strony Uścia, po lewej stronie. Sama wieś położona nad rzeką Ropą, znajduje się przy ruchliwej drodze do Wysowej Zdroju, między nią, a Uściem Gorlickim.

Powstanie wsi Hańczowa datowane jest na połowę XV wieku. Należała do rodu Gładyszów, chociaż w dokumentach zachowały się wzmianki o procesie jaki toczył się przed sądem z upoważnienia królewskiego kasztelan wieluński Marcin Myszkowski, zarzucając rodowi Gładyszów bezprawne władanie Szymbarkiem i okolicznymi wsiami.

Kolejnym właścicielem był w 1581 Adam Brzeński, a w 1779 wieś przejęła rodzina Potockich, a w następnym wieku Rogowskich.

We wrześniu 1945 część rodzin wyjechała dobrowolnie na wschód, pozostałą resztę wysiedlono z Hańczowej w trakcie “Akcji Wisła” dwa lata później. Dopiero w 1956 część rodzin łemkowskich powróciła.

Historia

Cerkiew w Hańczowej została zbudowana prawdopodobnie w 1871 roku, taką datę podają szematyzmy greckokatolickie z 1898 i 1936 roku, jednak większość źródeł wymienia tę datę jako datę gruntownego remontu cerkwi, a sama świątynia powstała w pierwszej połowie XIX wieku, na miejscu poprzedniej istniejącej podobno do połowy XVIII wieku. Z tego okresu pochodzi wieża. Potwierdzeniem istnienia starszej świątyni jest fragment drewnianej tablicy pochodzącej z 1664 roku, odkrytej w połowie XX wieku podczas remontu cerkwi. Pod podłogą nawy odkryto także resztki fundamentów pochodzące z XVI, lub XVII wieku.

Od 1947 roku do 1956 cerkiew była użytkowana przez parafię rzymskokatolicką, jednak mimo użytkowania uległa dewastacji. Podjęto w 1956 roku decyzję o rozbiórce świątyni, na szczęście w tym roku rozpoczęły się także powroty Łemków do Hańczowej, którym udało się uzyskać cofnięcie tej decyzji. W latach 1957 - 1960 rozpoczęto pierwsze remonty cerkwi. w 1958 uroku założono tutaj parafię prawosławną.

Ikonostas wywieziono w 1956 roku do składu ikon w Łańcucie, ale dzięki interwencji prawosławnego Metropolity Bazylego, odrestaurowano, a następnie zwrócono cerkwi. W latach dziewięćdziesiątych odnowiono polichromię, potem wyremontowano dach, pokrywając go nową, miedzianą blachą.

Architektura

Cerkiew w Hańczowej jest cerkwią typu zachodniołemkowskiego, orientowana, zrębowa, trójdzielna, z wydłużonym, zakończonym trójbocznie sanktuarium z zakrystią. Ściany są pokryte gontem. Izbicę wieży, szalowaną pionowymi deskami, zdobią charakterystyczne, ujęte w profilowany gzyms, malowane na deskach pozorne tarcze zegarowe ze wskazówkami. Pozorne dlatego, że wieś była zbyt biedna by zakupić prawdziwe zegary. Znaczenia musiały dodawać więc malowane. Przed wieżą o konstrukcji słupowej, zbudowaną nad babińcem znajduje się sporej wielkości kruchta.

Dachy cerkwi są kryte blachą miedzianą. Dach nad nawą jest dachem namiotowym, nad zachodnią częścią prezbiterium dach jest dwuspadowy, przechodzący w namiotowy, oba w dolnej części łamane małymi uskokami.

Zwieńczenia wieży, prezbiterium i nawy są podobne, przypominają baniaste hełmy z pozornymi latarniami.

Całą cerkiew otacza współczesne ogrodzenie w które wkomponowano XIX - wieczną bramkę wejściową.

Wnętrze/wyposażenie

Wnętrze cerkwi nakrywają płaskie stropy pokryte polichromią ornamentalno - figuralną, wykonaną przez Michała, Antoniego i Zygmunta Bogdańskich w XIX wieku. W nawie znajduje się scena przedstawiająca Przemienienie Pańskie, pod wieżą Matkę Boską z dzieciątkiem, w przedsionku Wypędzenie kupców ze świątyni. Na ścianach nawy naprzeciwko siebie wymalowano postacie świętych: Cyryla i Metodego, Heleny i Konstantyna, a także Włodzimierza i Olgi.

W nawie znajdują się dwa ołtarze boczne z ikonami Chrystusa przekazującego klucze św. Piotrowi, oraz Opieki Bogurodzicy. Trzeci, główny, barokowy ołtarz znajduje się w prezbiterium.

W cerkwi zachowała się spora ilość oryginalnego wyposażenia z z przełomu XVIII i XIX wieku, w tym ikonostas prawdopodobnie z XVIII wieku.

Co można zobaczyć

Kilkaset metrów na południe od cerkwi, po zachodniej stronie drogi usytuowany jest na zboczu cmentarz z kilkunastoma odrestaurowanymi kamiennymi nagrobkami z przełomu XIX i XX wieku.

Go to top