Cerkiew w Koniecznej

Cerkiew greckokatolicka pw. św. Bazylego Wielkiego (obecnie filialna cerkiew prawosławna pod tym samym wezwaniem)

Położenie

Cerkiew w Koniecznej zlokalizowana jest przy głównej drodze Konieczna - Gładyszów, w środku wsi, która leży na trakcie z Gorlic do Bardejowa. w dolinie potoku Zdyniarka.

Historia

Nazwa wsi Konieczna pochodzi od położenia jej tuż pod przełęczą, przez którą prowadziła droga handlowa łącząca Biecz z Bardiowem, możliwe iż już od XIV wieku.

Pierwsza wzmianka o Koniecznej pochodzi z 1581 roku, jako własność Piotra Gładysza.

W 1770 roku w Koniecznej założony był szaniec konfederatów barskich, to tutaj odparto duży szturm wojsk rosyjskich, w którym zginęło kilkuset żołnierzy.

W czasie I wojny światowej wieś długo znajdowała się na pierwszej linii frontu.

Od 1945 roku do końca Akcji Wisła stacjonował we wsi duży oddział Wojska Polskiego. Mieszkańców wysiedlono w 1947 roku.

Cerkiew w Koniecznej została wybudowana w latach 1903-1905 na miejscu poprzedniej która spłonęła.

Pierwotnie planowano wybudowanie świątyni murowanej, ale biedni mieszkańcy nie byli w stanie udźwignąć kosztów takiej budowy. Dzięki pomocy emigrantów pochodzenia łemkowskiego udało się zbudować cerkiew drewnianą. Jej wyposażenie uzupełniano przez kilkanaście kolejnych lat. W 1912 roku sprowadzono z Drohobycza ikonostas.

Po wysiedleniach Łemków, od 1947 roku cerkiew stała opuszczona, niszczejąc. W 1952 roku zapadła decyzja o jej rozbiórce. Ocalała dzięki stanowczym protestom ówczesnych mieszkańców. Po 1956 roku powracający Łemkowie starali się o pozwolenie użytkowania świątyni, ale trwały one wiele lat. Remonty rozpoczęły się dopiero w 1967 roku, po przekazaniu cerkwi prawosławnym. W 1969 roku świątynia została przekazana jako filialna parafi w Zdyni, Polskiemu Autokefalicznemu Kościołowi Prawosławnemu. Od tego czasu wielokrotnie świątynię remontowano. W 1969 roku, w latach 1996-1999, w 2004 roku, w 2010 roku skończono remont dachu zniszczonego w 2004 roku przez potężną burzę, dzięki sfinansowaniu go przez projekt ochrony nietoperza - podkowca małego, którego kolonia rozrodcza znajduje się na strychu budynku.

Architektura

Cerkiew jest świątynią drewnianą, orientowaną, trójboczną, jednocześnie o konstrukcji dość nietypowej dla tych terenów: z wielobocznym sanktuarium, oraz wieżą o pionowych ścianach.

Wieża posiada trzy kondygnacje, w dwóch dolnych ma konstrukcję zrębową, w górnej szkieletową. W dwóch dolnych kondygnacjach okna. Bardzo wysoka nawa i część prezbiterium oszalowane są pionowymi deskami, natomiast wieża od podstawy i druga część prezbiterium obite są blachą.

Nad nawą i prezbiterium znajdują się dachy kalenicowe, również obite blachą.

Sufit w nawie ma pozorne sklepienie kolebkowe.

Wnętrze/wyposażenie

Sufit w nawie przedstawia polichromię rozgwieżdżonego nieba. Ściany zdobi skromna polichromia ornamentalna z 1938 roku.

Ikonostas o nietypowym, schodkowym układzie ikon pochodzi z początku XX wieku, przywieziony został do cerkwi w 1912 roku.

Co można zobaczyć

Obok cerkwi znajduje się cmentarz parafialny z kilkoma dobrze zachowanymi starymi, kamiennymi nagrobkami. Wydzielono na nim kwaterę dla cmentarza żołnierskiego nr. 47 z okresu I wojny światowej.

Na zachód od Koniecznej, na grzbiecie góry Beskidek znajduje się kolejny cmentarz żołnierski nr.46, wciąż zaniedbany, ale w 2011 roku rozpoczęto jego remont.

Konieczna jest dogodnym punktem do wyjścia wycieczek szlakiem niebieskim: do Wysowej przez Jaworzynę Konieczniańską, oraz do Grabia pasmem granicznym.

Go to top