Cerkiew w Kwiatoniu

Cerkiew pw. św. Paraskewy w Kwiatoniu, dawna łemkowska cerkiew greckokatolicka. Obecnie kościół filialny parafii rzymskokatolickiej w Uściu Gorlickim.

Położenie

Cerkiew w Kwiatoniu znajduje się w południowej części wsi, po zachodniej stronie szosy. Sama wieś znajduje się między Smerekowcem, a Uściem Gorlickim, w dolinie rzeki Zdyni.

Historia

Pierwsze wzmianki o siole datowane są na 1423 rok. Należało ono wtedy do rodu Gładyszów. I nazywała się Kwiatków. W 1601 roku przyłączono Kwiatoń do parafii unickiej w Uściu. Należał już wtedy do wojewody sandomierskiego Jana z Tęczyna Tarło. W 1932-33 prawie cała wieś przeszła na prawosławie i wtedy wybudowano drugą świątynię. W latach 40 XX wieku nastąpiły wysiedlenia na wschód, we wsi pozostały tylko dwie rodziny.

Cerkiew została wzniesiona w drugiej połowie XVII w, chociaż są wzmianki o tym, że mogła zostać wybudowana w 1700 roku. Wieża pochodzi z 1743 roku, taką datę znaleziono na jednej z belek konstrukcji, istnieje przypuszczenie, że jest to data remontu wieży. Zapis ten jest jednym z najstarszych, udokumentowanych zapisów budowy wież cerkwi na Łemkowszczyźnie. Cerkiew była wielokrotnie remontowana, odnotowano remonty korpusu cerkwi w 1811, 1904, 1967, oraz latach 90, wieżę odnawiano w 1863, 1911, 1928 i 1967, oraz także latach 90. W 2011 roku dokonano czyszczenia pokrycia gontowego całego dachu.

Architektura

Cerkiew w Kwiatoniu otacza niewysokie drewniane ogrodzenie wykonane z bali z dwiema bramkami, zwieńczonymi gontowymi daszkami z cebulastymi baniami. Jest to świątynia trójdzielna - z częściami na planie kwadratów, orientowana, zrębowa, ze zbudowaną nad babińcem wieżą konstrukcji słupowej o pochyłych ścianach. Całość, poza izbicą wieży, która jest pokryta pionowym szalunkiem, tak ściany cerkwi, jak i dach pokryte są gontem. Nad sanktuarium i nawą są wysokie, dwukrotnie łamane dachy namiotowe o konstrukcji zrębowej, uskoki dachów są ozdobione arkadowymi fryzami, wyciętymi w listwach nabitych na deski szalowania. Wieżę zwieńczoną baniastym hełmem, otacza niska zachata.Wszystkie trzy części dachów wieńczą makowice z pozornymi latarniami i ozdobnymi krzyżami, każdy o innym kształcie. Okna prezbiterium otaczają ozdobne obramienia.

Do wnętrza wchodzi się przez zachodni portal babińca o wykroju spłaszczonego trójliścia.

Wnętrze/wyposażenie

We wnętrzu uwagę przyciąga polichromia z 1811 roku. Na uskokach kopuły nad nawą widnieją anioły, powyżej polichromia przedstawiającą scenę Przemienienia Pańskiego oraz przedstawienia ewangelistów. Na stropie babińca znajduje się malowidło Opieki Bogurodzicy.

Malowidła na ścianach imitują marmurowe gzymsy i kolumny. Wyposażenie pochodzi z XIX i XX wieku, najstarsze jego elementy utrzymane w tradycji późnobarokowej pochodzą z XVIII wieku.

Prezbiterium od nawy oddziela ikonostas, który namalował w 1904 roku pochodzący z Jaślisk Michał Bogdański. Wypełniają go ikony starsze, tradycyjnie malowane, oraz takie w których widać późniejsze już wpływy łacińskie. Na osi ikonostasu znajdują się ażurowe carskie wrota przeznaczone tylko dla osób duchownych, ozdobione wizerunkami ewangelistów.

W prezbiterium znajduje się ołtarz główny pochodzący z XIX wieku, boczne ołtarze w nawie mieszczą ikony Matki Bożej z Dzieciątkiem, oraz Zdjęcie Jezusa z Krzyża.

Zachodnią część nawy, oraz babińca otacza chór muzyczny z piękną, rzeźbioną arkadową balustradą na której umieszczono kilka chorągwi procesyjnych. Podczas prac renowacyjnych odnaleziono namalowany na desce dawny ikonostas, którego wstępne datowanie określa wiek namalowania postaci na ok 1600.

W zakrystii przechowywana jest płaszczenica, wykonane na płótnie przedstawienie postaci Jezusa Chrystusa.

Pod wieżą ustawiono kamienną kropielnicę z 1750 roku.

Co można zobaczyć

Poza cerkwią greckokatolicką którą umieszczono na liście dziedzictwa UNESCO, warto również zobaczyć o wiele mniejszą i mniej imponującą wyglądem drewnianą cerkiew prawosławną z 1933 roku z kompletnym ikonstasem w środku, oraz położony przy drodze cmentarz z zachowanymi cennymi kamiennymi nagrobkami.

Go to top